Meer met Muziek

Muziekonderwijs op de basisscholen in Diemen

Sinds 2000 wordt er muziekles gegeven door diverse gediplomeerde vakleerkrachten op het merendeel van de basisscholen in Diemen. Het doel is om kinderen in contact te laten komen met muziek en hen te laten ervaren hoe leuk het is zelf actief muziek te maken. Ook kinderen die van huis uit niet de mogelijkheid hebben om naar de muziekschool te gaan worden op deze manier bereikt en enthousiast gemaakt voor muziek in al zijn facetten. Muziek maken is behalve heel nuttig en goed voor het brein, de concentratie en de sociale ontwikkeling, voor de meeste kinderen een feestje: lekker zingen, spelen op instrumenten, bewegen, even “uit de klas” in een vrije situatie en ruimte. Talenten van kinderen worden aangeboord en de interesse voor het artistieke, creatieve en musische aspect van het leven wordt gewekt. Wat ooit begon als project is zeer waardevol gebleken en inmiddels heeft al meer dan een generatie de basisschool doorlopen met wekelijkse muziekles door gespecialiseerde en betrokken muziekleerkrachten.

De docenten proberen de muzieklessen invulling te geven op basis van wat de leerlingen later zouden moeten kunnen en er mee gaan doen. We verwachten dat de leerlingen later (en deels nu al) het volgende met muziek gaan doen:

  • Muziek beluisteren – misschien wel het meest voorkomende!
  • Zingen – het (mee)zingen van wat er beluisterd wordt, maar ook verjaardagsliedjes, sint- en kerstliedjes en hopelijk nog veel meer!
  • Instrument bespelen – al zal dat lang niet voor iedereen het geval zijn.
  • Muziek willen begrijpen – muziek waar ze zelf naar luisteren maar ook die van anderen, en daarmee dus de ander meer begrijpen. En kennis van muziek in het algemeen. Bijvoorbeeld bij puzzels, spelletjes, wat ze om zich heen horen en zien en in communicatie met anderen.

De muziekdocenten streven de volgende doelen na:

  • De leerlingen leren zingen met goed en gezond stemgebruik
  • De leerlingen plezier laten ervaren in het zingen en muziek
  • De leerlingen kennis laten maken met alle soorten muziek uit verschillende tijden en plaatsen
  • De leerlingen laten ervaren dat muziek en zingen effect heeft op emoties en gevoelens
  • De leerlingen laten ervaren om samen te musiceren, maar ook alleen
  • De leerlingen te stimuleren een instrument te leren bespelen

Deze doelen vallen samen in twee kerndoelen:

  • Muziekles ter vermaak en ontspanning
  • Muziekles om te leren

Aan het eind van de basisschooltijd verwachten we de volgende vaardigheden:

  1. De leerlingen kunnen zelfstandig en in groepsverband zingen met verantwoord en gezond stemgebruik en musiceren op het schoolinstrumentarium.
  2. De kinderen hebben een goede en kritische luisterhouding ontwikkeld en kunnen daardoor muziek beter waarderen, begrijpen en van muziek genieten.
  3. De leerlingen hebben kennisgenomen van muziek die anders is dan ze reeds kenden of van thuis meekrijgen. Leerlingen laten de keuze van andere kinderen, mensen en culturen in hun waarde doordat ze kennis hebben genomen van een breed muzikaal en cultureel aanbod.
  4. De kinderen weten welke mogelijkheden er zijn om zich muzikaal verder te ontwikkelen en eventueel een instrument te gaan bespelen.

De muzieklessen zijn vastgelegd aan de hand van zeven ontwikkelingsgebieden

  • Zingen
  • Spelen
  • Luisteren
  • Bewegen
  • Creëren /Noteren
  • Presenteren
  • Kennis

Van deze ontwikkelingsgebieden krijgt het zingen de meeste aandacht en tijd om de volgende redenen:

  • Zingen is de meest pure en eenvoudigste manier om (samen) te musiceren
  • Zingen kan iedereen leren
  • De stem heb je altijd bij je
  • Zingen is over het algemeen makkelijker te leren dan een muziekinstrument
  • Zingen kost niks (je hoeft geen duur instrument aan te schaffen)
  • Zingen kan relatief makkelijk een gevoelige snaar raken
  • Zingen is gezond op velerlei vlak

Binnen het leren zingen wordt gewerkt aan:

  • Goed en gezond stemgebruik
  • Zingen met een lage adem (via buik en middenrif)
  • Goed en zuiver op toon zingen
  • Goed leren articuleren
  • Canons en meerstemmigheid
  • Liederen op een goede (hoge) toonhoogte binnen het bereik van de kinderstem
  • Goed liedrepertoire passend bij de leeftijd en bovenstaande criteria

Doelstellingen per groep

Alle ontwikkelingsgebieden komen ieder leerjaar aan bod, toegespitst op niveau, vaardigheden en behoefte van de groep, inspelend en aansluitend bij de belevingswereld en interesses van de diverse leeftijdsgroepen. Materiaal wordt veelal zelf gemaakt en/of samengesteld.

Naast ritmische en melodische instrumenten wordt gebruik gemaakt van ritmekaarten, illustrerende afbeeldingen bij liedjes en materialen als pittenzakjes, hoepels, linten, ballen, stokken en andere spullen om de muziek te verlevendigen en verduidelijken.

Groep 1/2. De muziekles is opgebouwd rond muziek en beweging. Er worden liedjes aangeleerd die passen bij de belevingswereld van het jonge kind en met fantasie en door de bewegingen worden muzikale parameters als hoog-laag, snel-langzaam, sterk-zacht bewust gemaakt. Door gerichte opdrachten bij de muziek te geven worden de kinderen geprikkeld bewust en gericht naar de muziek te luisteren en dat heeft een positief effect op een goede luisterhouding in het algemeen. Samen zingen en fantasievolle muziekspelletjes spelen leert de kinderen naast de muzikale vaardigheden ook goed samenwerken en rekening te houden met elkaar. Het spelen op de muziekinstrumenten is goed voor de ontwikkeling van de fijne motoriek en de tijdens de bewegingsmomenten wordt de grovere motoriek geoefend.

Door veel en voor het jonge kind geschikte melodieën/liedjes te zingen wordt de stem en het gehoor ontdekt en ontwikkeld. Daarbij wordt al vanaf het begin gewerkt aan inzingoefeningen die spelenderwijs worden aangeleerd. Zo veel mogelijk wordt er aangesloten bij de thema’s waar in de klassen aan gewerkt wordt zodat de leerling zich meteen verwant voelt en de lesstof tot zich neemt. Daarnaast wordt er vanaf groep 2 al begonnen met solo zingen wat verder elk jaar terugkomt op een ongedwongen manier. Op die manier is de drempel om solo te zingen en te presenteren weggenomen of ieder geval verlaagd.

Groep 3. Muziek en beweging is ook in deze leeftijd nog onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het accent van het bewegen verschuift van de ‘fantasiewereld’ naar meer gerichte opdrachten, waarin de bewegingen bepaalde vormen in de muziekstukken/liedjes verduidelijken. Op de muziekinstrumenten wordt gespeeld en hun namen worden aangeleerd voor zover dat nog niet gebeurd is in groep 1/2. Er wordt een begin gemaakt met ritmische vorming door woorden te ordenen en te spelen/klappen/zingen. De les wordt vaak afgesloten met een kringspel.

Groep 4. De vaardigheden worden verder uitgewerkt en verdiept. Ritmisch leren de kinderen steeds langere patronen en ze worden uitgedaagd om te improviseren binnen een bepaalde vorm en tijdsduur. Ook wordt begonnen met de traditionele notatie van het ritmische notenschrift. De liedjes worden op diverse manieren gezongen: onbegeleid of begeleid door de muziekleerkracht op piano of slaginstrument. De kinderen leren de relatieve notennamen (do, re, mi). Bewegen op muziek heeft als belangrijkste functie het ervaren van diverse muzikale vormen (ABA, Rondo, Couplet-Refrein). Er wordt begonnen met enkele eenvoudige canons.

Groep 5. De muziekles is opgebouwd rond het werken aan diverse muzikale vaardigheden. Zingen is ook meerstemmig (canons) en er wordt verder gewerkt met het solmiseren volgens Kodaly. Liedjes worden langer (meer tekst) en er komt veel aandacht voor articulatie en verstaanbaarheid. De begeleiding op piano helpt hen te blijven werken aan zuiverheid en samen zingen. Ritmisch worden diverse spelletjes gedaan om de kinderen creatief en zelfstandig te maken. Zowel bij het zingen van liedjes als bij ritmische vorming wordt regelmatig de verbinding gemaakt met het taal- en rekenonderwijs. Muziek en bewegen is nog steeds een onderdeel van de muziekles om vormen inzichtelijk te maken en omdat muziek uitdaagt om op te bewegen. Er wordt in de beweging met verschillende werkvormen gewerkt: vanuit de kring, in duo’s, in grotere groepen en individueel. Als voorbereiding op het kiezen van een instrument worden de instrumenten besproken en filmpjes bekeken van kiesjeinstrument.nl.

Groep 6/7. Om kennis te maken met de diverse instrumenten komen de docenten van de Muziekschool Diemen in de basisschool een les verzorgen. De kinderen krijgen zo de mogelijkheid in kleine groepjes een instrument te zien, vast te pakken en te bespelen. Deze les heet “de instrumentenparade”. Zowel bij het zingen van liedjes als bij ritmische vorming wordt regelmatig de verbinding gemaakt met het taal- en rekenonderwijs: teksten in liedjes en verhoudingen analyseren bij het notenlezen.

Groep 8. In het laatste jaar worden alle muzikale vaardigheden die de kinderen hebben geleerd volledig benut om er een muzikaal jaar van te maken: zingen, instrumenten bespelen, improviseren, muziek beluisteren, etc. Samen met de groepsleerkracht wordt in de laatste weken van het schooljaar aandacht besteed aan het instuderen en de presentatie van de eindmusical. Ook dit jaar is er “de instrumentenparade”.

Naast de wekelijkse lessen is de muziekdocent zichtbaar en deel van het team op meerdere manieren:

  • Er wordt er in de muziekles aandacht geschonken aan Kinderboekenweek, sint en kerst, projecten etc. Bij dit soortgelegenheden is de muziekleerkracht waar mogelijk aanwezig.
  • Er is contact met de groepsleerkracht en intern begeleider/directeur over afstemming van de lessen, hoe om te gaan met leerlingen met een stoornis of moeilijkheden, etc.
  • De muziekleerkracht heeft op het gebied van muziek een adviserende rol. Naar ouders, bijvoorbeeld bij het kiezen van een muziekinstrument en het stimuleren daarvan. En binnen school, bijvoorbeeld bij de aanschaf van nieuw materiaal wat te maken heeft met muziek en geluid.

Naschoolse activiteiten

Om kinderen die naast de reguliere muziekles graag nog meer muziek willen maken, meer willen zingen of een instrument willen leren bespelen, worden op de Ark en de Noorderbreedte muzieklessen aangeboden.

Els Hermanides (De Ark): Op woensdagmiddag oefent het kinderkoor met kinderen uit de groepen 4 t/m 8 in de bovenzaal. Een paar keer per jaar hebben zij een optreden.

Dennis van der Wijk (Noorderbreedte): Hier lopen twee pilots: Het schoolkoor voor kinderen die meer en op hoger niveau willen zingen samen met kinderen uit andere groepen van de school. Een paar keer per jaar, zoals met kerst, is er een optreden. Daarnaast proberen we kinderen te stimuleren een instrument te leren bespelen. Dit is leuk om te doen en bevordert gedisciplineerd werken, de concentratie, en het samen musiceren en van elkaar leren. Sinds september 2017 kunnen kinderen uit groep 5 t/m 8 een blok van 10 lessen volgen met de keuze uit blokfluit, gitaar of keyboard. De groepsgrootte is max. 6 kinderen en lessen vinden plaats op drie niveaus: Starters (door de vakleerkracht op school onder schooltijd), Doorstarters (door de docent van de muziekschool op school) en Doorzetters (door de docent van de muziekschool op de muziekschool). De kinderen krijgen les voor een gereduceerd tarief. Uiteindelijk is het de bedoeling dat er uit de doorzetters een band/schoolorkest gevormd wordt, mogelijk in combinatie met kinderen die ook een ander instrument bespelen.

Dit is een samenvatting van het Curriculum Muziekonderwijs in Diemen geschreven door docenten Els Hermanides en Dennis van der Wijk.